Prezydent Karol Nawrocki zawetował ustawę o statusie osoby najbliższej w związku i umowie o wspólnym pożyciu. Decyzja prezydenta z 17 lipca 2026 roku zablokowała wejście w życie przepisów, które miały umożliwić formalizację związków partnerskich, w tym jednopłciowych. W odpowiedzi na weto, pełnomocniczka rządu ds. równości Katarzyna Kotula zapowiedziała poszukiwanie alternatywnych rozwiązań, wskazując na możliwość uzyskania interpretacji ogólnej Ministra Finansów w sprawie wspólnego rozliczania podatku dochodowego.
Dlaczego prezydent Karol Nawrocki zawetował ustawę?
Prezydent Karol Nawrocki zawetował ustawę o statusie osoby najbliższej w związku i umowie o wspólnym pożyciu 17 lipca 2026 roku. Prezydent uznał, że proponowane przepisy tworzą instytucję zbliżoną do małżeństwa, co narusza konstytucyjną ochronę małżeństwa jako związku kobiety i mężczyzny (art. 18 Konstytucji RP, dane: polskieradio.pl). Nawrocki nazwał ustawę „ideologiczną presją”, deklarując wcześniej, że nie podpisze żadnego prawa stanowiącego alternatywę dla małżeństwa. Podkreślił gotowość do dyskusji o statusie osoby najbliższej, jednak pod warunkiem, że instytucja ta nie będzie zbliżać się do chronionej instytucji małżeństwa (dane: polsatnews.pl).
Co przewidywała ustawa o statusie osoby najbliższej?
Ustawa o statusie osoby najbliższej w związku i umowie o wspólnym pożyciu była pierwszą w historii Polski regulacją pozwalającą na formalizację związków partnerskich, w tym jednopłciowych. Sejm przyjął ustawę pod koniec maja 2026 roku, z poparciem 230 posłów, przy 200 głosach sprzeciwu i 1 wstrzymującym się (dane: rp.pl). Projekt zakładał wprowadzenie nowej umowy cywilnoprawnej, umowy o wspólnym pożyciu, którą dwie pełnoletnie osoby mogłyby zawrzeć u notariusza. Po zarejestrowaniu w Urzędzie Stanu Cywilnego, osoby te uzyskiwałyby status osoby najbliższej w związku, co regulowałoby ich relacje na wielu płaszczyznach prawnych.
Główne korzyści prawne wynikające z ustawy obejmowały:
- Wybór ustroju majątkowego, np. wspólności majątkowej.
- Ustanowienie obowiązku alimentacyjnego.
- Prawo do korzystania ze wspólnego mieszkania.
- Dostęp do informacji medycznych drugiej osoby oraz pełnomocnictwo w sprawach codziennego życia.
- Prawo do pochówku partnera, zasiłku opiekuńczego i renty rodzinnej.
- Dziedziczenie testamentowe i prawo do mieszkania.
Ustawa miała wejść w życie 1 stycznia 2027 roku, gdyby nie weto prezydenta (dane: polsatnews.pl).
Czy interpretacja ogólna Ministra Finansów umożliwi wspólne rozliczenie PIT?
Pełnomocniczka rządu ds. równości Katarzyna Kotula zapowiedziała, że będzie przekonywać Ministra Finansów Andrzeja Domańskiego do wydania interpretacji ogólnej, która umożliwiłaby wspólne rozliczanie podatku dochodowego (PIT) parom jednopłciowym. Kotula oceniła, że taka interpretacja mogłaby stanowić “wytrych” dla par jednopłciowych, pozwalając na wspólne rozliczenie podatków nawet bez uchwalenia ustawy o statusie osoby najbliższej (Money.pl, Prawo, 20 lipca 2026).
Obecne przepisy ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych (u.p.d.o.f.) wyraźnie ograniczają wspólne opodatkowanie wyłącznie do małżonków pozostających w związku małżeńskim i we wspólności majątkowej przez cały rok podatkowy (dane: inforlex.pl). Związki partnerskie, konkubinat czy “wolny związek partnerski” są traktowane jako faktyczne pożycie, co wyłącza możliwość wspólnego rozliczenia na zasadach małżeńskich. Organy podatkowe odmawiają zastosowania art. 6 ust. 2 u.p.d.o.f. wobec związków partnerskich, powołując się na treść art. 18 Konstytucji RP (dane: cejsh.icm.edu.pl).
Kluczowe warunki wspólnego rozliczenia dla małżonków to:
- Pozostawanie w związku małżeńskim.
- Trwanie wspólności majątkowej przez cały rok podatkowy.
- Oboje małżonkowie muszą być polskimi rezydentami podatkowymi.
- Złożenie pisemnego oświadczenia o łącznym opodatkowaniu dochodów.
Obecnie nie istnieje interpretacja ogólna Ministra Finansów, która przyznawałaby związkom partnerskim prawo do wspólnego rozliczenia PIT na zasadach zastrzeżonych dla małżonków. Stanowisko organów podatkowych pozostaje niezmienione: wspólne rozliczenie jest możliwe tylko dla małżeństw (dane: pit.pl). Wydanie takiej interpretacji ogólnej stanowiłoby znaczącą zmianę w praktyce stosowania przepisów podatkowych i mogłoby spotkać się z wyzwaniami prawnymi, biorąc pod uwagę obecne brzmienie ustawy i orzecznictwo.
Co dalej dla par jednopłciowych i przedsiębiorców?
Weto prezydenta Karola Nawrockiego oznacza, że ustawa o statusie osoby najbliższej nie wejdzie w życie w pierwotnym kształcie. Dla par jednopłciowych oznacza to dalszy brak formalnego uregulowania ich związków oraz związanych z tym praw, takich jak dostęp do informacji medycznych czy dziedziczenie. Propozycja Minister Kotuli dotycząca interpretacji ogólnej Ministra Finansów w sprawie wspólnego rozliczania PIT jest próbą znalezienia rozwiązania w obszarze podatkowym, jednak jej wydanie i utrzymanie w mocy będzie wymagało analizy prawnej i politycznej. Przedsiębiorcy powinni monitorować rozwój sytuacji, ponieważ ewentualne zmiany w interpretacji przepisów podatkowych mogłyby wpłynąć na zasady rozliczania pracowników i świadczeń pracowniczych.
