Rząd przygotowuje projekt ustawy, który ma chronić beneficjentów programu “Czyste Powietrze” przed konsekwencjami oszustw ze strony nierzetelnych wykonawców. Nowe przepisy przeniosą ciężar odzyskiwania nienależnie pobranych zaliczek z właścicieli domów na Skarb Państwa, który następnie będzie dochodził roszczeń od firm. Wiceminister klimatu Krzysztof Bolesta zapowiedział przyjęcie projektu latem 2026 roku.
Dlaczego beneficjenci programu Czyste Powietrze potrzebują ochrony prawnej?
Program “Czyste Powietrze” ma na celu poprawę jakości powietrza poprzez wspieranie termomodernizacji budynków mieszkalnych i wymiany starych źródeł ciepła. Od początku jego funkcjonowania, tysiące beneficjentów skorzystało z dotacji na realizację tych inwestycji. Niestety, część z nich padła ofiarą nieuczciwych praktyk ze strony firm wykonawczych. Przedsiębiorstwa te pobierały zaliczki na poczet prac, lecz nie realizowały ich wcale, wykonywały je wadliwie lub z użyciem materiałów niskiej jakości. W rezultacie właściciele domów, którzy otrzymali środki publiczne, znaleźli się w trudnej sytuacji. Grozi im konieczność zwrotu nierozliczonych dotacji, mimo że sami zostali poszkodowani przez nierzetelnych kontrahentów (Money.pl, Prawo, 24 lipca 2026). Problem ten generuje znaczne obciążenie finansowe dla gospodarstw domowych, które często nie dysponują środkami na pokrycie zobowiązań wynikających z oszustwa. Brak interwencji prawnej mógłby podważyć zaufanie do programów wsparcia publicznego.
Co zmienia projekt ustawy pomocowej dla poszkodowanych beneficjentów?
Projekt ustawy, przygotowany przez Ministerstwo Klimatu i Środowiska, wprowadza mechanizmy mające na celu ochronę beneficjentów programu “Czyste Powietrze”. Kluczowym rozwiązaniem jest zawieszenie egzekucji wobec osób poszkodowanych przez nierzetelnych wykonawców (gov.pl). Oznacza to, że beneficjenci nie będą musieli natychmiast zwracać dotacji, jeśli udowodnią, że padli ofiarą oszustwa. Ustawa przewiduje, że po prawomocnym stwierdzeniu winy wykonawcy, beneficjent zostanie zwolniony z obowiązku zwrotu nierozliczonej zaliczki. Wówczas to Wojewódzkie Fundusze Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej (WFOŚiGW), które wypłaciły dotacje, będą kierować roszczenia bezpośrednio do firm, które nie wykonały lub źle wykonały inwestycje (wfosigw.pl). Ten mechanizm ma przenieść ciężar odzyskiwania środków z poszkodowanych właścicieli domów na instytucje państwowe, które dysponują większymi możliwościami prawnymi i finansowymi do dochodzenia roszczeń od nieuczciwych przedsiębiorców. Celem jest zapewnienie bezpieczeństwa finansowego beneficjentom i przywrócenie zaufania do programu.
Jakie są dalsze kroki legislacyjne i harmonogram wprowadzenia zmian?
Rząd planuje przyjąć projekt ustawy pomocowej w wakacje 2026 roku. Wiceminister klimatu Krzysztof Bolesta poinformował, że nowe prawo mogłoby wejść w życie do końca 2026 roku (Money.pl, Prawo, 24 lipca 2026). Proces legislacyjny zakłada, że po przyjęciu przez Radę Ministrów, projekt trafi do Sejmu, a następnie do Senatu i Prezydenta. Szybkie procedowanie ustawy ma kluczowe znaczenie dla beneficjentów, którzy obecnie mierzą się z problemem zwrotu dotacji. “Nowe prawo ma umożliwić dochodzenie wierzytelności od nieuczciwych firm, a nie od właścicieli domów”, powiedział wiceminister klimatu Krzysztof Bolesta (PAP, 24 lipca 2026). Wprowadzenie tych zmian wymaga sprawnego przejścia przez wszystkie etapy legislacyjne, aby zapewnić jak najszybszą ochronę poszkodowanym. Monitorowanie postępów prac nad ustawą będzie kluczowe dla wszystkich zainteresowanych stron, w tym dla przedsiębiorców działających w sektorze odnawialnych źródeł energii i termomodernizacji.
Jakie implikacje niesie nowa ustawa dla przedsiębiorców i rynku?
Wprowadzenie ustawy pomocowej oznacza istotną zmianę w zarządzaniu ryzykiem w programach dotacyjnych, szczególnie dla firm działających w sektorze termomodernizacji i odnawialnych źródeł energii. Przedsiębiorcy muszą liczyć się z zaostrzeniem odpowiedzialności za niewykonane lub wadliwe prace. Firmy, które dopuściły się oszustw, staną przed bezpośrednimi roszczeniami ze strony państwa, reprezentowanego przez WFOŚiGW. Może to skutkować poważnymi konsekwencjami finansowymi i prawnymi, włącznie z koniecznością zwrotu nienależnie pobranych środków oraz potencjalnymi sankcjami karnymi. Dla uczciwych przedsiębiorców nowe przepisy mogą oznaczać wzrost zaufania do rynku i eliminację nieuczciwej konkurencji. Z drugiej strony, zwiększona kontrola i ryzyko dochodzenia roszczeń mogą wpłynąć na ostrożniejsze podejście do zawierania umów i realizacji projektów w ramach programów dotacyjnych. Rynek będzie musiał dostosować się do nowych standardów odpowiedzialności.
