Rząd 7 lipca 2026 roku przyjął projekt nowelizacji Kodeksu postępowania karnego (k.p.k.) oraz ustawy o doręczeniach elektronicznych. Zmiany mają usprawnić postępowania karne oraz zwiększyć ochronę danych osobowych świadków. Inicjatywa, przedłożona przez Ministerstwo Sprawiedliwości, dostosowuje przepisy do współczesnych rozwiązań technologicznych.
Co zmienia projekt nowelizacji KPK dla świadków?
Projekt nowelizacji rozszerza zakres danych zbieranych od świadków podczas przesłuchań, jednocześnie wprowadzając mechanizmy ich ochrony. Świadek będzie musiał podać numer PESEL, numer telefonu oraz adres poczty elektronicznej. W przypadku braku numeru PESEL, świadek poda nazwę i numer dokumentu tożsamości wraz z nazwą organu wydającego. Te dodatkowe informacje mają ułatwić kontakt w sprawie czynności procesowych.
Kluczowym elementem projektu jest mechanizm ochrony prywatności. Numer PESEL oraz dane dokumentu tożsamości nie znajdą się w protokole przesłuchania udostępnianym stronom postępowania, takim jak oskarżony czy obrońca. Dane te będą przechowywane w odrębnym załączniku do protokołu, dostępnym wyłącznie dla organu prowadzącego sprawę (sądu, prokuratora). Prezes Urzędu Ochrony Danych Osobowych (UODO) postuluje doprecyzowanie art. 191 § 1 k.p.k. oraz art. 148a k.p.k. w tym zakresie, co potwierdza zgodność projektu z wytycznymi urzędu. Analizy UODO wskazują, że w przeszło 30% udostępnionych protokołów z przesłuchań, gdzie nie zastosowano instytucji świadka incognito, dane identyfikacyjne świadków były widoczne dla stron postępowania.
Jakie są cele rozszerzenia danych świadków?
Głównym celem nowelizacji jest usprawnienie postępowań karnych oraz zwiększenie ochrony danych osobowych świadków. Rozszerzenie katalogu zbieranych danych ma umożliwić organom ścigania i sądom sprawniejszy kontakt ze świadkami. Według danych Ministerstwa Sprawiedliwości, w około 15, 20% postępowań karnych organy nie mogą skutecznie skontaktować się ze świadkiem z powodu braku aktualnego numeru telefonu lub adresu e-mail, co wydłuża czas trwania sprawy.
Wprowadzenie obowiązku podawania numeru PESEL ma również na celu precyzyjniejszą identyfikację świadków, co jest istotne dla wiarygodności zeznań i uniknięcia pomyłek. Jednocześnie, mechanizm anonimizacji danych w protokołach ma zapewnić, że zwiększona ilość zbieranych informacji nie naruszy prawa świadków do ochrony prywatności, zgodnie z art. 51 Konstytucji RP. Projekt dostosowuje również przepisy do współczesnych rozwiązań technicznych i kryminalistyki, co ma przełożyć się na efektywniejsze prowadzenie spraw.
Co z Europejskim Nakazem Przesłuchania?
Projekt nowelizuje również przepisy dotyczące Europejskiego Nakazu Przesłuchania (ENA). Zmiana gwarancji przesłuchania, zawarta w art. 607k § 5 k.p.k., będzie dotyczyć nie tylko obywateli i azylantów, ale także osób mających miejsce zamieszkania lub stale przebywających na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.
Sąd będzie mógł wyrazić zgodę na przesłuchanie lub czasowe przekazanie osoby celem przesłuchania w państwie wydającym wniosek, jeszcze przed rozpoznaniem ENA. Ta zmiana ma na celu usprawnienie międzynarodowej współpracy sądowej i zwiększenie efektywności postępowań karnych prowadzonych z udziałem świadków przebywających za granicą.
Nowe przepisy wejdą w życie po 14 dniach od ogłoszenia w Dzienniku Ustaw. Przedsiębiorcy i prawnicy powinni śledzić proces legislacyjny, aby przygotować się na zmiany w procedurach karnych, które mogą wpłynąć na przebieg spraw sądowych i ochronę danych osobowych.
