Od 2 sierpnia 2026 roku polscy pracodawcy staną przed nowymi wyzwaniami regulacyjnymi związanymi z wykorzystaniem sztucznej inteligencji. Rozporządzenie UE 2024/1689, znane jako AI Act, wprowadza szczegółowe wymogi dotyczące nadzoru człowieka nad systemami AI wysokiego ryzyka. Firmy muszą przygotować się na zmiany w zarządzaniu ryzykiem, dokumentacji oraz szkoleniach, aby uniknąć wysokich kar finansowych.
Co zmienia Rozporządzenie UE 2024/1689 dla pracodawców?
Rozporządzenie UE 2024/1689 (AI Act) wprowadza kompleksowe ramy prawne dla systemów sztucznej inteligencji, z pełną stosowalnością większości przepisów od 2 sierpnia 2026 roku (eur-lex.europa.eu). Akt ten klasyfikuje systemy AI według poziomu ryzyka, nakładając najsurowsze obowiązki na te uznane za wysokiego ryzyka. W kontekście zatrudnienia, systemy AI wykorzystywane do rekrutacji, oceny pracowników, podejmowania decyzji o awansach czy zwolnieniach, a także do monitorowania zachowań w miejscu pracy, kwalifikują się jako wysokiego ryzyka. Oznacza to, że pracodawcy korzystający z takich narzędzi muszą wdrożyć szereg procedur zgodności. Ministerstwo Cyfryzacji pracuje nad ustawą implementującą, która doprecyzuje krajowe mechanizmy nadzoru.
Jakie są wymogi nadzoru człowieka nad systemami AI?
AI Act wymaga, aby nadzór człowieka nad systemami AI wysokiego ryzyka nie był jedynie formalnością. Pracownik nadzorujący system musi posiadać odpowiednie kompetencje, szkolenie, uprawnienia i wsparcie (Gazeta Prawna, 10 lipca 2026). Nie może ograniczać się do biernego potwierdzania decyzji algorytmu. Osoba ta musi rozumieć ograniczenia AI, potrafić zakwestionować wynik, odrzucić rekomendację, zmienić decyzję, a w uzasadnionych przypadkach przerwać działanie systemu. Celem jest zapewnienie, że ostateczna odpowiedzialność za decyzje podejmowane z udziałem AI spoczywa na człowieku, a nie na algorytmie. Brak realnego nadzoru człowieka jest traktowany jako naruszenie przepisów AI Act.
Jakie kary grożą za naruszenie przepisów AI Act?
Naruszenie przepisów AI Act wiąże się z wysokimi karami finansowymi, które mogą znacząco przewyższać sankcje znane z RODO. Maksymalne kary za stosowanie zakazanych praktyk AI, takich jak rozpoznawanie emocji w miejscu pracy, sięgają 35 milionów euro lub 7% globalnego rocznego obrotu przedsiębiorstwa z poprzedniego roku, w zależności od tego, która kwota jest wyższa (holisticai.com). Za naruszenia ogólnych wymogów, w tym brak odpowiedniego nadzoru człowieka, przewidziano kary do 15 milionów euro lub 3% globalnego obrotu. W przypadku dostarczania nieprawdziwych lub wprowadzających w błąd informacji organom nadzoru, kara może wynieść do 7,5 miliona euro lub 1% globalnego obrotu. Pełne egzekwowanie tych kar rozpocznie się od sierpnia 2026 roku (spektr.com).
Kiedy systemy AI wymagają zgłoszenia incydentu?
AI Act precyzuje, kiedy błąd sztucznej inteligencji przestaje być wewnętrzną awarią techniczną i staje się incydentem wymagającym zgłoszenia organom. Jeżeli działanie lub wadliwe funkcjonowanie systemu AI prowadzi bezpośrednio albo pośrednio do śmierci, poważnego uszczerbku na zdrowiu, poważnego naruszenia praw podstawowych, znacznej szkody w mieniu lub środowisku, albo poważnego i nieodwracalnego zakłócenia infrastruktury krytycznej, uruchamiany jest szczególny mechanizm raportowania (Gazeta Prawna, 10 lipca 2026). Pracodawcy muszą wdrożyć procedury identyfikacji i zgłaszania takich incydentów, aby zapewnić zgodność z nowymi przepisami.
Czy okres przejściowy chroni starsze systemy AI?
Unijne przepisy przewidują okres przejściowy dla systemów sztucznej inteligencji wysokiego ryzyka, które zostały wdrożone przed rozpoczęciem stosowania nowych wymogów AI Act. Firmy nie zawsze będą musiały przebudowywać je od podstaw (Gazeta Prawna, 10 lipca 2026). Ochrona ta nie jest jednak bezwarunkowa. Poważna zmiana konstrukcji lub przeznaczenia systemu może spowodować, że przedsiębiorca będzie musiał dostosować go do nowych wymogów. Obejmuje to ocenę zgodności, dokumentację, zarządzanie ryzykiem i nadzór człowieka. Pracodawcy powinni dokładnie przeanalizować swoje istniejące systemy AI, aby ocenić, czy kwalifikują się do okresu przejściowego, czy też wymagają pilnej adaptacji.
Jakie praktyki AI są bezwzględnie zakazane w miejscu pracy?
AI Act wprowadza bezwzględny zakaz stosowania w miejscu pracy systemów AI służących do rozpoznawania emocji (np. analiza wyrazu twarzy, tonu głosu w celu oceny samopoczucia pracowników). Takie praktyki są uznawane za naruszające prawa podstawowe i podlegają najwyższym karom finansowym (holisticai.com). Dodatkowo, od 2 sierpnia 2026 roku wszystkie systemy generujące treści AI muszą posiadać funkcjonalność oznaczania, że treść została wygenerowana sztucznie, w formacie nadającym się do odczytu maszynowego (pcslegal.pl). Pracownicy i kandydaci mają również prawo do jasnego i zrozumiałego wyjaśnienia roli systemu AI w procedurze decyzyjnej, jeśli wpłynął on na decyzję (forsal.pl). Pracodawcy muszą wdrożyć procedury AI governance, obejmujące dokumentację ryzyka, nadzór człowieka oraz szkolenia w zakresie AI literacy dla działów HR i menedżerów (cgolegal.pl).
Pracodawcy w Polsce muszą pilnie zweryfikować swoje systemy AI i procedury wewnętrzne. Od 2 sierpnia 2026 roku brak zgodności z AI Act, zwłaszcza w zakresie nadzoru człowieka i zakazanych praktyk, może skutkować karami sięgającymi 35 milionów euro. Inwestycja w odpowiednie szkolenia i dostosowanie systemów jest teraz kluczowa.
