Rząd 21 lipca 2026 roku przyjął projekt nowelizacji Prawa o ustroju sądów powszechnych. Zmiany mają ułatwić sędziom kontynuowanie orzekania po ukończeniu 65. roku życia. Projekt wprowadza również nowe zasady delegowania sędziów do zadań administracyjnych, w tym do Ministerstwa Sprawiedliwości.
Co zmienia projekt ustawy w kwestii wieku orzekania sędziów?
Projekt nowelizacji eliminuje wymóg uzyskania zgody Krajowej Rady Sądownictwa (KRS) na dalsze zajmowanie stanowiska sędziego po ukończeniu 65. roku życia. Obecnie sędzia przechodzi w stan spoczynku po osiągnięciu tego wieku, chyba że uzyska zgodę KRS (art. 69 §1 Ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. Prawo o ustroju sądów powszechnych, Dz.U. 2001 nr 98 poz. 1070). Zgodnie z nowymi przepisami, sędzia będzie mógł kontynuować orzekanie maksymalnie do 70. roku życia. W tym celu złoży oświadczenie woli oraz zaświadczenie lekarskie potwierdzające zdolność do pełnienia obowiązków. Oświadczenie należy złożyć prezesowi sądu apelacyjnego nie wcześniej niż na 12 miesięcy i nie później niż na 6 miesięcy przed 65. urodzinami.
Dlaczego rząd proponuje zmiany w procedurze orzekania po 65. roku życia?
Rząd i Ministerstwo Sprawiedliwości uzasadniają zmiany utratą konstytucyjnej tożsamości Krajowej Rady Sądownictwa oraz sprzecznością jej kompetencji z prawem europejskim, co potwierdzają orzeczenia Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (TSUE) i Europejskiego Trybunału Praw Człowieka (ETPCz). Dotychczasowa procedura wymagała zgody KRS, co prowadziło do uznaniowych decyzji. Dane z Biuletynu Informacji Publicznej (BIP) Biura Rzecznika Praw Obywatelskich (BRPO) wskazują na wysoki odsetek odmów. W 2024 roku KRS wydała 37 odmów na 68 wniosków o dalsze zajmowanie stanowiska sędziego, co stanowiło 54,4% przypadków. W 2025 roku liczba wniosków wzrosła do 85, a KRS odmówiła w 51 przypadkach, co oznacza 60% odmów (dane: bip.brpo.gov.pl). Łącznie w latach 2024, 2025 KRS odmówiła zgody w 88 przypadkach na 153 wnioski.
Jakie są konsekwencje dla sędziów, którym KRS odmówiła zgody?
Projekt nowelizacji przewiduje umorzenie wszystkich trwających postępowań przed Krajową Radą Sądownictwa dotyczących wniosków o zgodę na dalsze zajmowanie stanowiska. Jest to istotne dla sędziów, którzy złożyli już wnioski i oczekują na decyzję. Ponadto, projekt wprowadza możliwość powrotu do służby dla sędziów, którzy przeszli w stan spoczynku wyłącznie z powodu odmowy KRS. Warunkiem jest, aby nie ukończyli 70. roku życia. Tacy sędziowie będą mogli wrócić do orzekania na podstawie złożonego oświadczenia woli i zaświadczenia lekarskiego.
Kiedy zmiany w Prawie o ustroju sądów powszechnych wejdą w życie?
Zgodnie z projektem, zmiany w Ustawie z dnia 27 lipca 2001 r. Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz.U. 2001 nr 98 poz. 1070) wejdą w życie pierwszego dnia miesiąca następującego po upływie 21 dni od daty ogłoszenia nowelizacji w Dzienniku Ustaw. Oznacza to stosunkowo szybkie wdrożenie nowych przepisów po zakończeniu procesu legislacyjnego.
Nowelizacja Prawa o ustroju sądów powszechnych, eliminująca wymóg zgody Krajowej Rady Sądownictwa, ma na celu usprawnienie procesu orzekania sędziów po 65. roku życia. Przedsiębiorcy i prawnicy powinni śledzić proces legislacyjny, ponieważ zmiany mogą wpłynąć na stabilność i przewidywalność orzecznictwa w sądach powszechnych.
