W polskim wymiarze sprawiedliwości narasta spór konstytucyjny dotyczący mianowania asesorów sądowych. Krajowa Rada Sądownictwa (KRS) oraz Trybunał Konstytucyjny (TK) prezentują rozbieżne stanowiska w kwestii wymogu kontrasygnaty Prezesa Rady Ministrów dla aktów prezydenckich. Ta sytuacja stawia pod znakiem zapytania status prawny setek nowych orzeczników.
Czy mianowanie asesorów sądowych wymaga kontrasygnaty premiera?
Mianowanie asesorów sądowych przez Prezydenta RP budzi kontrowersje prawne. Krajowa Rada Sądownictwa (KRS) w uchwale z 28, 29 lipca 2026 roku stwierdziła, że akty mianowania asesorów wymagają kontrasygnaty Prezesa Rady Ministrów. Rada powołała się na art. 144 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz.U. 1997 nr 78 poz. 483), który stanowi, że akty urzędowe Prezydenta wymagają dla swojej ważności podpisu Prezesa Rady Ministrów, chyba że Konstytucja stanowi inaczej. Lista prerogatyw Prezydenta, niewymagających kontrasygnaty, nie obejmuje mianowania asesorów.
Jakie jest stanowisko Trybunału Konstytucyjnego w sprawie kontrasygnaty?
Trybunał Konstytucyjny (TK) w wyroku z 25 czerwca 2026 roku, sygn. K 2/26, orzekł, że wymóg kontrasygnaty Prezesa Rady Ministrów dla mianowania asesorów sądowych jest niezgodny z Konstytucją. TK uznał za niekonstytucyjne przepisy prawa o ustroju sądów powszechnych i administracyjnych w zakresie, w jakim uzależniały ważność mianowania asesorów od podpisu premiera (anylawyer.com). To orzeczenie tworzy bezpośrednią rozbieżność ze stanowiskiem KRS. Ministerstwo Sprawiedliwości zakwestionowało legalność tego wyroku i zapowiedziało, że nie będzie go respektować (gov.pl).
Ilu asesorów dotyczy obecny spór konstytucyjny?
Spór dotyczy 229 nowych asesorów sądowych, których Prezydent RP Karol Nawrocki powołał 28 lipca 2026 roku. Wśród nich jest 211 asesorów w sądach rejonowych oraz 18 w wojewódzkich sądach administracyjnych (dorzeczy.pl). Ministerstwo Sprawiedliwości szacowało wcześniej, że w 2026 roku dostępnych będzie około 300 miejsc dla asesorów, z czego około 120 może pozostać nieobsadzonych (gov.pl). Krajowa Rada Sądownictwa w komunikacie z 28, 29 lipca 2026 roku podkreśliła, że skuteczność aktów mianowania tych asesorów zależy od kontrasygnaty premiera (krs.pl).
Jakie są konsekwencje rozbieżności stanowisk dla wymiaru sprawiedliwości?
Rozbieżność stanowisk między Krajową Radą Sądownictwa a Trybunałem Konstytucyjnym wprowadza niepewność prawną co do statusu nowo mianowanych asesorów. I Prezes Sądu Najwyższego Zbigniew Kapiński wskazał, że stanowisko KRS zwiększa zależność personalnej obsady wymiaru sprawiedliwości od władzy politycznej (fakt.pl). Brak jasności w tej kwestii może prowadzić do kwestionowania ważności orzeczeń wydawanych przez tych asesorów, co destabilizuje funkcjonowanie sądów. Przedsiębiorcy i obywatele mogą napotkać trudności w sprawach, w których orzekali asesorzy mianowani w warunkach sporu konstytucyjnego.
Co oznacza kontrasygnata premiera w kontekście aktów prezydenckich?
Kontrasygnata Prezesa Rady Ministrów to podpis premiera pod aktem urzędowym Prezydenta RP, który nadaje temu aktowi ważność i przenosi odpowiedzialność polityczną za jego treść na rząd. Zgodnie z art. 144 ust. 2 Konstytucji RP, akty urzędowe Prezydenta wymagają kontrasygnaty, chyba że Konstytucja stanowi inaczej. Art. 144 ust. 3 Konstytucji RP wymienia katalog prerogatyw Prezydenta, które nie wymagają kontrasygnaty. Brak mianowania asesorów na tej liście jest podstawą sporu.
Jakie są dalsze kroki w sporze o asesorów sądowych?
Obecna sytuacja wymaga rozstrzygnięcia na poziomie politycznym lub prawnym. Brak kontrasygnaty premiera Donalda Tuska, zgodnie ze stanowiskiem KRS, uniemożliwia skuteczne objęcie urzędu przez 229 asesorów. Z drugiej strony, wyrok TK z 25 czerwca 2026 roku podważa zasadność tego wymogu. Dalsze działania będą zależeć od decyzji Pałacu Prezydenckiego i rządu. Przedsiębiorcy i prawnicy powinni monitorować rozwój sytuacji, ponieważ może ona wpłynąć na stabilność orzecznictwa sądowego.
